ADHD, inaczej zespół nadpobudliwości psychoruchowej, to zaburzenie neurorozwojowe, które dotyczy ok. 5% dzieci. Jest to zaburzenie o podłożu genetycznym i polega na nieco odmiennym funkcjonowaniu mózgu, co wpływa na kontrolę zachowania i emocji przez dziecko. Do rozpoznania zespołu nadpobudliwości psychoruchowej konieczne jest stwierdzenie objawów nadruchliwości, nadmiernej impulsywności i zaburzeń koncentracji uwagi.

Najczęściej zauważa się, że dzieci z ADHD są znacznie bardziej ruchliwe niż rówieśnicy – trudno im przez dłuższy czas wysiedzieć w jednym miejscu, czekać na swoją kolej, często zaczynają zadanie, zanim nauczyciel skończy tłumaczyć instrukcję, wyrywają się do odpowiedzi, przerywają innym, nie doprowadzają zadań do końca, gdy coś innego w trakcie wykonywania zadania przykuje ich uwagę. Może być im trudno powstrzymać się od różnych nieprawidłowych zachowań, nawet gdy doskonale wiedzą, jakie mogą spotkać je za nie konsekwencje. Wśród dzieci z ADHD są także te, u których nie występują objawy nadruchliwości i impulsywności, a jedynie zaburzenia koncentracji uwagi. Rodzicom i nauczycielom trudniej zauważyć, że dziecko, które potrafi spokojnie siedzieć w ławce przez 45 minut, również może mierzyć się z objawami ADHD, gdyż często się rozprasza, „zawiesza”, błądzi myślami, przez co nierzadko osiąga gorsze wyniki w nauce.

Wobec wspomnianych trudności nie wydaje się niczym zaskakującym, że osiąganie sukcesów szkolnych na równi z rówieśnikami dla dziecka z ADHD może być wyzwaniem, a samo dziecko może potrzebować większego wsparcia nauczycieli i rodziców w nauce — nawet w późniejszych latach edukacji, w liceum czy w technikum. Wielu rodziców, których dziecko posiada diagnozę ADHD, zauważa, że odrabianie lekcji stanowi wyzwanie nie tylko dla dziecka, ale także dla rodzica.

Jak więc wspierać naukę dziecka z ADHD?

Jest kilka kluczowych zasad, jakimi należy kierować się, chcąc wspierać naukę i odrabianie lekcji przez dziecko z ADHD. Ważne, aby wraz z dzieckiem ustalić stały czas odrabiania lekcji — zarówno godzinę rozpoczęcia, jak i godzinę zakończenia — oraz konsekwencje za nieprzestrzeganie ustaleń i zadbać o ich egzekwowanie. Przed rozpoczęciem odrabiania lekcji warto dziecku kilka razy przypomnieć o zbliżającym się czasie na naukę, aby nie czuło się zaskoczone. Dobrze, aby wszelkie przyjemne czynności dziecko mogło wykonywać dopiero po odrobieniu lekcji, gdyż przerwanie grania na komputerze czy oglądania telewizji po to, aby odrobić lekcje, mogłoby okazać się zbyt trudne i wiązać się z frustracją oraz protestem. Ważne jest także zadbanie o odpowiednie warunki do nauki i otoczenie sprzyjające skupieniu.

  • wspólnie z dzieckiem przejrzyj zeszyty i książki, aby ustalić, co jest zadane
  • pomóż dziecku przygotować wcześniej wszystkie potrzebne materiały do odrabiania lekcji
  • zadbaj o to, aby na biurku nie leżały żadne przedmioty poza tymi potrzebnymi do wykonania zadania
  • postaw biurko naprzeciwko pustej ściany, najlepiej dalej od okna
  • zadbaj o ciszę (niektóre dzieci lepiej się koncentrują przy muzyce — wybierz muzykę do nauki / muzykę relaksacyjną)
  • jeśli dziecko lepiej się koncentruje podczas ruszania się, chodzenia, manipulowania przedmiotami — pozwól mu na to
  • wprowadź częstsze, krótkie przerwy, jeżeli dziecko ich potrzebuje
  • możesz posłużyć się zegarkiem, timerem lub klepsydrą, aby dziecko samo mogło kontrolować czas

Czas koncentracji dziecka będzie zależał od wieku, motywacji, atrakcyjności materiału, którego się uczy. Możesz ćwiczyć koncentrację z dzieckiem, np. zachęcając do zmierzenia czasu, jaki dziecko jest w stanie bez przerwy pozostawać w skupieniu i następnym razem zachęcić do wydłużenia tego czasu o 1 min. W przypadku trudniejszych, złożonych zadań pomóż dziecku podzielić zadanie na etapy i ustalić kolejność ich realizacji.

Kieruj do dziecka krótkie, dwu-trzywyrazowe polecenia. Zanim je wypowiesz, zdobądź uwagę dziecka, np. poprzez komunikat „Spójrz na mnie”, nawiązanie kontaktu wzrokowego lub dotknięcie za ramię. Powtórz polecenie tyle razy, ile będzie to potrzebne lub poproś dziecko o powtórzenie polecenia.

Nie zapominaj o częstym chwaleniu dziecka, nie tylko za prawidłowo wykonane zadanie, ale także za próby i zaangażowanie, co pozytywnie wpłynie na jego motywację do pracy i samoocenę. Staraj się nie wyręczać dziecka na żadnym etapie odrabiania lekcji. Zamiast tego dostosuj pomoc do możliwości dziecka i stopniowo więcej zadań powierzaj mu do samodzielnego wykonania, pozostając obecnym w pobliżu.

Jeżeli jako rodzic zaobserwowałeś u swojego dziecka opisane na początku tego artykułu objawy, to warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym, który pomoże ocenić, czy trudności Twojego dziecka mogą wynikać z zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Doświadczony psycholog dziecięcy przeprowadzi wywiad z rodzicem, obserwację dziecka oraz testy psychologiczne, na podstawie których określi prawdopodobieństwo występowania ADHD, a także zaproponuje adekwatne wsparcie terapeutyczne i poradnictwo wychowawcze.

Psycholog Warszawa: umów konsultację w Psychoklinice

Wczesna diagnoza ADHD jest kluczowa, gdyż jak najszybsze zapewnienie odpowiedniego wsparcia może w znaczący sposób poprawić jakość życia dziecka i zapobiec pojawieniu się powikłań.

Autorka artykułu: Joanna Najmuła